Sinema Sektörünün Bir Şehre Ekonomik Katkısı

Türkiye’de dizi ve film üretimi yıllardır birkaç şehir etrafında dönüyor. İstanbul başı çekiyor; ardından zaman zaman İzmir, Ankara ya da belli dönemlerde öne çıkan birkaç şehir geliyor. Bu durum doğal olarak bir merkezileşme yaratıyor. Ancak asıl ilginç olan şey şu: Sinema sektörü bir şehir için ne kadar sıradanlaşmışsa, ekonomik etkisi ne kadar yüksek olsa da görünmez hâle geliyor. Buna karşılık bir şehirde ilk kez dizi ya da film çekildiğinde, etkisi küçük ama net bir ekonomik dalga yaratıyor.

Bu yazı, sinema sektörünün bir şehre katkısını; sadece bütçe kalemleriyle değil, sokak seviyesinde yarattığı hareketlilikle ele alıyor.

Türkiye film çekimi için doğal bir platoya sahiptir.

ai ile oluşturulmuştur.

Merkezileşmiş şehirler yerine tercih edilebilecek alanlar

Merkezileşmiş Sektör vs. İlk Temas Etkisi

İstanbul’da dizi çekmek artık şehrin yerleşik ekonomisinin bir parçası. Oteller, araç kiralama firmaları, catering şirketleri, teknik ekipler zaten bu sektöre göre konumlanmış durumda. Yani üretim devam ediyor ama şehir için “olağanüstü” bir durum yaratmıyor.

Buna karşılık Anadolu’daki bir şehirde ilk kez büyük bir yapım çekildiğinde, beklenmedik bir ekonomik hareketlilik oluşuyor. Çünkü bu şehirde sektör henüz doygun değil; harcanan her para daha görünür, daha hissedilir oluyor.

Doğrudan Harcamalar: İlk Gün Hissedilen Etki

Bir dizi ya da film ekibi şehre geldiği anda ekonomi çalışmaya başlar. Sektörün coğrafi olarak yoğunlaştığı şehirde harcama gerektirmeyen şeyler başka şehre gittiğinizde gider kalemi olarak ortaya çıkabiliyor. Örneğin tüm oyuncular İstanbul'da yaşadığı için konaklama yapım şirketinin bütçe planlamasında çok yer kaplamaz. ama başka şehre gidildiği zaman bu daha yüksek bir gider oluşturur.

Konaklama

Oyuncular, yönetmen, teknik ekip ve prodüksiyon çalışanları için:

• Oteller

• Pansiyonlar

• Günlük kiralık evler

• Apart daireler

Özellikle küçük şehirlerde, normalde sezon dışı boş kalan konaklama yerleri aniden dolmaya başlar.

Ulaşım ve Araç Kiralama

• Binek araçlar

• Minibüsler

• Karavanlar

• Ekipman taşıma araçları

Yerel araç kiralama firmaları için bu dönem, aylarca sürebilecek bir ciro anlamına gelir. Bazen dizi/film sahnesinde kullanmak için bazen ekipmanların taşınma aşamasında, günlük ihtiyaçtan doğan sebeplerle daha çok tercih edilir- İstanbul'a göre-

Yeme–İçme ve Günlük Tüketim

• Set yemek firmaları

• Yerel lokantalar

• Cafeler, fırınlar, marketler

• Su, yakıt, tüp, jeneratör giderleri

Bu harcamalar küçük görünür ama çok sayıda esnafa yayılır.

Yerel İstihdam: Şehir Halkının Setle Tanışması

Çekimler sırasında şehirde yaşayan insanlar doğrudan çalışmaya başlar:

• Figüranlar

• Set taşıma ve kurulum ekipleri

• Şoförler

• Güvenlik görevlileri

• Servis ve destek personeli

Birçok kişi için bu işler geçicidir ama ilk gelir deneyimi ve sektörle ilk temas anlamına gelir. Bu temas, özellikle gençler için uzun vadeli bir yön belirleyici olabilir. Ki set dekorları, gerekli kazı ya da kurulum işlerinde de yerel esnaf ve ustalar kazanç elde eder. (Tokat'ta TRT Tabii platformu için çekilen "15'liler" dizisinin set arkasında ki videolardan da bunu gördük. Cephe sahnesi için kazı ve alan çalışmalarında yerel halk yer aldı ve kazanç elde etti.)

Evler, Sokaklar ve Mülk Sahipleri

Dizi ve filmler sadece stüdyolarda çekilmez; şehirle temas eder.

• Mekân olarak kullanılan evler

• Dükkanlar

• Sokaklar ve mahalleler

Ev sahipleri için bu durum:

• Günlük veya haftalık mekân kullanım bedeli

• Uzun süreli konaklama kiraları

• Atıl durumdaki evlerin değer kazanması

Birçok şehirde ilk kez “evim bir yapımda kullanıldı” fikri ekonomik karşılık bulur.

Esnaf Etkisi: Mikro Ekonominin Canlanması

Setin kurulduğu ilçe ya da mahallede ekonomi mikro ölçekte hızlanır:

• Bakkal ve marketler

• Lokantalar ve kahvehaneler

• Berber ve kuaförler

• Nalbur, marangoz, demirci

• Terzi, kuru temizleme

Normalde sakin olan bir sokak, çekim günlerinde gün boyu hareketlidir. Bu hareketlilik, küçük esnaf için doğrudan kazanca dönüşür.

Çevre Şehirlerden Gelenler: Seyirci Turizmi

Popüler yapımlar sadece çekim ekibini değil, izleyiciyi de harekete geçirir:

• Oyuncuları görmek isteyen hayranlar

• Çekim mekânlarını gezmek isteyenler

• Sosyal medya için gelen ziyaretçiler

Bu durum şehirlerarası ulaşımı, konaklamayı ve yeme–içmeyi tetikler. Dizi, şehri geçici de olsa bir çekim merkezine dönüştürür.

Uzun Vadeli Katkı: Tanıtım ve Şehir Markası

Bir yapım bittikten sonra da etkisi sürer:

• Şehrin adı ulusal ölçekte duyulur

• Mekânlar diziyle anılmaya başlar (Asmalı Konak dizisinin konağının hala ziyaret edilmesi gibi)

• Turistik ziyaretlerde artış olur

• Belediyeler tanıtım çalışmalarında bu görünürlüğü kullanır

İstanbul için bu etki artık sınırlıdır; ancak Anadolu şehirleri için büyük bir görünürlük sıçramasıdır. Sinema sektörünün bir şehre ekonomik katkısı bununla da sınırlı değil.

Görünmeyen Ama Kalıcı Etki: Psikoloji ve Özgüven

Sinema sektörünün belki de en az konuşulan katkısı budur:

• Şehir halkında özgüven artışı

• “Bizim şehirde de olur” algısı

• Gençler için yeni hayaller

• Üretmenin mümkün olduğu duygusu

Bu etki doğrudan ölçülemez ama uzun vadede ekonomik kalkınmanın zeminini hazırlar. (Ben Tokat'lı olarak RTS öğrencisi iken "Mustafa Uslu bir çok bilindik filmin yapımcılığını yaptı ben de yapabilirim" diye motive olmuştum. Ayrıca köyümüzde bir film çekildiğini de biliyor olmanın özgüveni ile bizim köyde çekilen bir sonra ki filmin yönetmeni neden ben olmayayım ki diyebiliyordum. Şehrin ve bu bölümü okuyacak kişilerin de sektörü çok uzak bir yerde görmelerinin önüne geçiyor)

Sonuç Sinema Sektörünün Bir Şehre Ekonomik Katkısı

Sinema sektörü bir şehir için sadece bir kültür faaliyeti değildir; doğru zamanda, doğru yerde gerçekleştiğinde ekonomik bir katalizördür.

İstanbul’da dizi çekmek sektörün kendi içinde dönmesidir. Anadolu’da dizi çekmek ise bir şehrin ekonomisine, sokaklarına ve insanlarına ilk kez dokunmaktır.

Gerçek etki, merkezin dışına çıkıldığında başlar. Sektöre dair bazı noktalar değindiğim linkedln de yayınlanan yazımıza da bakabilirsiniz. Link için tıklayın